1. Pojęcie i rodzaje rzeczy.

Rzymianie nie definiowali pojęcia rzeczy, pojęcie res zarysowuje się bliżej poprzez podziały rzeczy. Najważniejszym z nich był podział na rzeczy materialne (res corporales) – takie, które można dotknąć – oraz przeciwstawne rzeczy niematerialne (res incorporales) – takie, których nie można dotknąć. Były one tworami abstrakcyjnymi, istniały w oparciu o istniejące prawo np. ususfructus, hereditas.

Kolejnym podziałem rzeczy był podział na:

• res in patrimonio – dopuszczalne do obrotu gospodarczego

• res extra patrimonium – wyjęte z obrotu prawnego

Z kolei res in patrimonio dzieliły się na (podział ten zniósł Justynian):

• res mancipi – rzeczy szczególnie wartościowe: grunty w Italii, niewolnicy, zwierzęta (woły, konie, osły, muły), a także służebności gruntów wiejskich, które należały do res incorporales

• res nec mancipi – wszystkie inne rzeczy: sprzęt domowy, pieniądze, słonie, wielbłądy

Natomiast res extra patrimonium dzieliły się na:

• res divini iuris – rzeczy wyjęte z majątku wg „prawa boskiego” do których należały:

• res sacrae – rzeczy poświęcone kultowi religijnemu

• res religiosae – poświęcone kultowi zmarłych

• res sanctae – rzeczy oddane pod szczególną opiekę bogów

• res humani iuris – rzeczy wyjęte z majątku wg „prawa ludzkiego” do których należały:

• res omnium communes – służyły do powszechnego użytku np. powietrze, morze

• res publicae, res universitatis – należały do państwa lub innych osób prawnych, przeznaczone do publicznego użytku np. drogi, ulice

Do innych podziałów rzeczy należy zaliczyć podział na: nieruchomości (res immobilles) i ruchomości (res mobiles); rzeczy oznaczone wg cech indywidualnych (species) i rzeczy oznaczone wg przynależności do określonego gatunku (genus). Do genus należały rzeczy zamienne, które zazwyczaj były rzeczami zużywalnymi.

Istniał również podział rzeczy na podzielne i niepodzielne – nie można ich było podzielić na części fizyczne bez uszczerbku dla ich istoty i wartości np. niewolnik; uprawnienia do rzeczy fizycznie niepodzielnych można było dzielić na tzw. części idealne określane w ułamkach.

Szczególną kategorię rzeczy stanowiły pożytki (fructus) – płody naturalne, pobierane w drodze normalnej eksploatacji gospodarczej rzeczy przynoszących pożytki.